Październik 18 2017 04:49:56
Nawigacja
· Strona Główna
· Artykuły
· Download
· Forum
· Galeria
· Kontakt
· Szukaj
O Frycie (Frecie) raz jeszcze

Bodajże w roku 2005 napisałem kilka słów o Frycie (Frecie) [link: http://miasto-nowe.com/articles.php?article_id=243]. Podane wówczas informacje chciałbym uzupełnić, tym bardziej, że temat ten znowu został na portalu poruszony. Nie uniknę pewnych powtórzeń, ale dziś chcę napisać korzystając ze źródeł pisanych oraz odnieść się do niektórych pojęć zapamiętanych przez najstarszych mieszkańców miasteczka czy okolic.

A) źródła pisane: 1. Ewa Jakus - Borkowa, Toponimia powiatu świeckiego, Wrocław 1987; 2. Konstanty Kościński, Kościoły i kaplice w Nowem w powiecie świeckim, Prusach Zachodnich, Gdańsk 1896.
B) źródła mówione (informatorzy): p. Gertruda Kościńska l. 60, długoletnia kierowniczka USC w Nowem – informatorka autorki Toponimii (s. 246); kabest 47 – jego babcia używała pojęć: Stadtwald i Tanzwald; pasja – pamięta, że babcia nazywała to miejsce Kinderplatz.

Na str. 126 Toponimii czytamy: Fryta zob. *Friedhof (gwiazdka oznacza rekonstrukcję nazwy) pod tym hasłem znajdujemy wyjaśnienie: *Friedhof, gwarowe Frita, 1. wg inf. (tj. p. G. Kościńskiej uwaga moja - kapa) cmentarz żołnierzy napoleońskich 2 km na zach. od Górnych Morgów; 2. cmentarz francuski w Kończyckim Lesie 4km na północ od Zdrojewa. Nazwa kulturowa od niem. Friedhof 'cmentarz'.

Tyle w opracowaniu naukowym poświęconym nazwom w powiecie świeckim. Ustalenia te są niesprzeczne z tym co pisał jeszcze w XIX wieku Konstanty Kościński, pisarz sądowy sądu grodzkiego, członek zarządu kościelnego wybranego w 1893: cytowałem w poprzednim materiale w r. 2005.

Około r. 1812 zaczęto też używać cmentarza poza miastem na polu miejskim Frecie/(s. 24/25).

Zauważmy, że zbieżność nie jest tylko w nazwie miejsca; jest ich więcej: rok 1812 – to czasy napoleońskie, wówczas w miejscu, gdzie z czasem wyrósł las należący do miasta Nowego (Neuenburga) grzebano zmarłych. Być może najpierw tam chowano tych, których nie chciano grzebać na cmentarzu – jak piszą userzy: Ika, pasja. Po odwrocie armii napoleońskiej tych heretyków pochowano tam. Piszę heretyków, bo akurat w okolicy dali się mocno we znaki mieszkańcom a szczególnie kościołom np. w Pieniążkowie. Ufałbym p. Gertrudzie Kościńskiej, bo jako powojenna długoletnia kierowniczka USC posiadała wiedzę choćby z archiwum miejskiego, gdyż całe życie tym się zajmowała.

Wyjaśnienie nazw Stadtplatz i Waldplatz jest dość proste. Gdy na polu miejskim (1812) las miejski wzrastał stał się (w drugiej połowie XIX w.) miejscem wycieczek mieszkańców, a z czasem miejscem zabaw. Pamiętam z przedwojennej Gazety Nowskiej ogłoszenie (lata trzydzieste XX wieku) że zbiórka na placu Zamkowym i stamtąd rusza wraz z orkiestrą pochód na zabawę w Lesie Miejskim. Pasja wspomina, że jej babcia używała nazwy Kinderplatz - przypomniało mi to moje czasy szkoły podstawowej: pamiętam, że chyba w Dzień Dziecka wychodziliśmy do lasu na całodzienne gry i zabawy na świeżym powietrzu. Podobnie było z wyprawami harcerskimi - tam ćwiczyliśmy terenoznawstwo. Tak to mieszkańcy Nowego w dwudziestoleciu międzywojennym nawiązywali do tradycji miejsca zabaw dzieci i dorosłych w lesie miejskim gdy miasteczko nazywało się jeszcze Neuenburg.

Kończąc ten artykulik wypada powtórzyć to, co napisałem przed dekadą: Tak to nie po raz pierwszy okazuje się, że w mowie (w języku) znaleźć można zabytki. Przechowane w sposób nieuświadomiony. Ale takie znaleziska wzbogacają naszą wiedzę o przeszłości. Nasi przodkowie odkrywają i przekazują historię ich i naszego miasteczka.

kapa

Toruń, 1 października 2015 r.

Komentarze
#1 | Ika dnia październik 13 2015 23:33:32
Mój tata o tym miejscu mówił: tanzplatz.
#2 | slom dnia listopad 10 2015 10:53:45
...moi rodzice również używali nazwy: tanzplaz, a na zabawy, zwłaszcza w Zielone Świątki, jeżdżono umajonymi drabiniastymi wozami.
Dodaj komentarz
Zaloguj się, aby móc dodać komentarz.
Oceny
Tylko zarejestrowani użytkownicy mogą oceniać zawartość strony

Zaloguj się, żeby móc zagłosować.

Brak ocen. Może czas dodać swoją?
Logowanie
Nazwa użytkownika

Hasło



Nie możesz się zalogować lub nie masz konta?
Skontaktuj się z administratorem portalu - admin@miasto-nowe.com
Losowa Fotka
Ostatnie komentarze
News
Obydwie informacje byl...
Świetne. Zawsze byłem ...
Smutna wiadomość... Wy...
Warto zajrzeć do Galer...
To przykra wiadomosc. ...
Artykuły
[b]ks. Edmund Kamrowsk...
...moi rodzice również...
"Każda historia ma swó...
Janek nie żyje. Zmarł ...
Jakież to ma znaczenie...
Mój tata o tym miejscu...
W ogrodzie moich dziad...
A gdzie plata, trygiel...
Z ciekawością przeczyt...
Dziękuję za informacje...
Fotogaleria
Fajnie, ze BN udostepn...
Jeszcze jedna "perełka...
dawnych fotografii cza...
Ważne znalezisko - fot...
Świetne. Mam zamiar zo...
fajna fotografia ludzi...
Społeczność Tryla świe...
zmienione na wyzsza ro...
zmienione na wyzsza ro...
zmienione na wyzsza ro...
P. Ewa Kania, a nie No...
Smutna wiadomość. Prze...
Pan Ewaryst Bączek prz...
dzięki za potwierdzeni...
Pan J. Rzóska, ja jest...
Nie wiem czy mam rację...
Drugi od lewej to pan ...
NN to p. Markowska, ob...
pośrodku najwyższa śp....
nasi kochani jacy tu m...
Ostatnie artykuły
· Przyjaciel 1892 - 1895
· Przyjaciel 1878 - 1888
· Wywoływanie duchów -...
· Konstanty Kościński ...
· O Frycie (Frecie) ra...
Ostatnio na forum
Najnowsze tematy
· "Urok papieroska."
· Jan Sikorski ps. Orl...
· Niemieckie meldunki ...
· Zapomniane cmentarze...
· Nowe w sieci
Najciekawsze tematy
Brak tematów na forum
Ostatnio dodane zdjęcia

Kościół parafialny

Panorama na farę

Rynek

Kościół pofranciszka...

Kościół parafialny

Przystań Żeglugi Rze...

Cmentarz menonicko-e...

Wisła czerwiec 2017

Malowanie muralu

Mural

rok szkolny 1959/60

Koło pszczelarzy w N...

Auguste Lange Tryl

Gustav Jackel 1877 -...

Gerber geboren Berhe...

Tryl jesień 2016

Tryl jesień 2016

Tryl

Gajewo Zawada

Nowe zimą

Nowe zimą

Nowe zimą

Nowe zimą

Nowe zimą

Wieża ciśnień

Wieża ciśnień

Serdeczne świąteczne...

Wisła

Wisła

Prezydium MRN (1960)
Wygenerowano w sekund: 0.11 - 28 zapytań MySQL 8,486,017 unikalnych wizyt