Październik 28 2020 01:32:06
Nawigacja
· Strona Główna
· Artykuły
· Download
· Forum
· Galeria
· Kontakt
· Szukaj
O Frycie (Frecie) raz jeszcze

Bodajże w roku 2005 napisałem kilka słów o Frycie (Frecie) [link: http://miasto-nowe.com/articles.php?article_id=243]. Podane wówczas informacje chciałbym uzupełnić, tym bardziej, że temat ten znowu został na portalu poruszony. Nie uniknę pewnych powtórzeń, ale dziś chcę napisać korzystając ze źródeł pisanych oraz odnieść się do niektórych pojęć zapamiętanych przez najstarszych mieszkańców miasteczka czy okolic.

A) źródła pisane: 1. Ewa Jakus - Borkowa, Toponimia powiatu świeckiego, Wrocław 1987; 2. Konstanty Kościński, Kościoły i kaplice w Nowem w powiecie świeckim, Prusach Zachodnich, Gdańsk 1896.
B) źródła mówione (informatorzy): p. Gertruda Kościńska l. 60, długoletnia kierowniczka USC w Nowem – informatorka autorki Toponimii (s. 246); kabest 47 – jego babcia używała pojęć: Stadtwald i Tanzwald; pasja – pamięta, że babcia nazywała to miejsce Kinderplatz.

Na str. 126 Toponimii czytamy: Fryta zob. *Friedhof (gwiazdka oznacza rekonstrukcję nazwy) pod tym hasłem znajdujemy wyjaśnienie: *Friedhof, gwarowe Frita, 1. wg inf. (tj. p. G. Kościńskiej uwaga moja - kapa) cmentarz żołnierzy napoleońskich 2 km na zach. od Górnych Morgów; 2. cmentarz francuski w Kończyckim Lesie 4km na północ od Zdrojewa. Nazwa kulturowa od niem. Friedhof 'cmentarz'.

Tyle w opracowaniu naukowym poświęconym nazwom w powiecie świeckim. Ustalenia te są niesprzeczne z tym co pisał jeszcze w XIX wieku Konstanty Kościński, pisarz sądowy sądu grodzkiego, członek zarządu kościelnego wybranego w 1893: cytowałem w poprzednim materiale w r. 2005.

Około r. 1812 zaczęto też używać cmentarza poza miastem na polu miejskim Frecie/(s. 24/25).

Zauważmy, że zbieżność nie jest tylko w nazwie miejsca; jest ich więcej: rok 1812 – to czasy napoleońskie, wówczas w miejscu, gdzie z czasem wyrósł las należący do miasta Nowego (Neuenburga) grzebano zmarłych. Być może najpierw tam chowano tych, których nie chciano grzebać na cmentarzu – jak piszą userzy: Ika, pasja. Po odwrocie armii napoleońskiej tych heretyków pochowano tam. Piszę heretyków, bo akurat w okolicy dali się mocno we znaki mieszkańcom a szczególnie kościołom np. w Pieniążkowie. Ufałbym p. Gertrudzie Kościńskiej, bo jako powojenna długoletnia kierowniczka USC posiadała wiedzę choćby z archiwum miejskiego, gdyż całe życie tym się zajmowała.

Wyjaśnienie nazw Stadtplatz i Waldplatz jest dość proste. Gdy na polu miejskim (1812) las miejski wzrastał stał się (w drugiej połowie XIX w.) miejscem wycieczek mieszkańców, a z czasem miejscem zabaw. Pamiętam z przedwojennej Gazety Nowskiej ogłoszenie (lata trzydzieste XX wieku) że zbiórka na placu Zamkowym i stamtąd rusza wraz z orkiestrą pochód na zabawę w Lesie Miejskim. Pasja wspomina, że jej babcia używała nazwy Kinderplatz - przypomniało mi to moje czasy szkoły podstawowej: pamiętam, że chyba w Dzień Dziecka wychodziliśmy do lasu na całodzienne gry i zabawy na świeżym powietrzu. Podobnie było z wyprawami harcerskimi - tam ćwiczyliśmy terenoznawstwo. Tak to mieszkańcy Nowego w dwudziestoleciu międzywojennym nawiązywali do tradycji miejsca zabaw dzieci i dorosłych w lesie miejskim gdy miasteczko nazywało się jeszcze Neuenburg.

Kończąc ten artykulik wypada powtórzyć to, co napisałem przed dekadą: Tak to nie po raz pierwszy okazuje się, że w mowie (w języku) znaleźć można zabytki. Przechowane w sposób nieuświadomiony. Ale takie znaleziska wzbogacają naszą wiedzę o przeszłości. Nasi przodkowie odkrywają i przekazują historię ich i naszego miasteczka.

kapa

Toruń, 1 października 2015 r.

Komentarze
#1 | Ika dnia październik 13 2015 23:33:32
Mój tata o tym miejscu mówił: tanzplatz.
#2 | slom dnia listopad 10 2015 10:53:45
...moi rodzice również używali nazwy: tanzplaz, a na zabawy, zwłaszcza w Zielone Świątki, jeżdżono umajonymi drabiniastymi wozami.
Dodaj komentarz
Zaloguj się, aby móc dodać komentarz.
Oceny
Tylko zarejestrowani użytkownicy mogą oceniać zawartość strony

Zaloguj się, żeby móc zagłosować.

Brak ocen. Może czas dodać swoją?
Logowanie
Nazwa użytkownika

Hasło



Nie możesz się zalogować lub nie masz konta?
Skontaktuj się z administratorem portalu - admin@miasto-nowe.com
Losowa Fotka
Ostatnie komentarze
News
Posłowie: po przeczyta...
Już po wysłaniu na por...
Pielęgnowanie pamięci ...
W ten trudny, tegorocz...
Dziękuję i również życ...
Artykuły
58Wiktoria prosze: [ur...
Arek, masz jakiś link ...
Informacja do 58Wiktor...
Dodatkowa informacja d...
Bies, masz może zdjęci...
Tak, została część bud...
Super, dziękuję. Coś n...
58Wiktoria, działka, n...
Fabryka Augusta Franko...
Dodatkowe uzupełnienie...
Fotogaleria
Nawet tyle nie zostało...
Piękne czasy, piękne m...
Portal ma się dobrze, ...
[i]Kurier Bydgoski 03-...
Kolejna publikacja z n...
[i]"Zakłada się park m...
Musi byc to gdzies udo...
Ciekawe ile osób otrzy...
Ile drzew rosło w tamt...
Ciekawy i rzetelny art...
R.I.P. (*) (*) (*)
Piękny motocykl : [url...
chyba tak ;)
Dzięki, czyli wszystko...
Ika, w latach 60 tych,...
To już drugie zdjęcie ...
biografia Ks. Dr Jana ...
Fajnie, ze BN udostepn...
Jeszcze jedna "perełka...
dawnych fotografii cza...
Ostatnie artykuły
· Przyjaciel 1900 - 1901
· Fragmenty książki El...
· Przyjaciel 1899
· Przyjaciel 1897 - 1898
· Przyjaciel 1896
Ostatnio na forum
Najnowsze tematy
· Rodzina Stasiewskich
· Wszelkie info o lini...
· Młynarz z Nowego Fra...
· Co z tym Neuenburgie...
· Biografia Ks. Dr Jan...
Najciekawsze tematy
Brak tematów na forum
Ostatnio dodane zdjęcia

Bar Sambor

Po schodach w górę i...

Blacharz i Mistrz de...

Katastrofa samochodo...

Nowe - ośrodek przem...

Targi Meblowe w Nowe...

Otwarcie Targów Mebl...

W królestwie stolarz...

Organizatorzy Targów...

Targi Meblowe w Nowem

Katastrofa samochodo...

Z uroczystości 3- ma...

W Persie 30 XI 2019

Bzowo Restauracja M....

Planty zimą

Piękna niedziela w N...

Piękna uroczystość n...

W przyszłym roku tar...

W pomorskiej stolicy...

Królewstwo meblarzy ...

Jubileusz zasłużoneg...

Cenny zabytek histor...

Grupa członków Stron...

Sambor I gdański

Z WĘDRÓWEK PO POMORZ...

Wycieczka parowcem C...

Niespodzianka

Ósma rocznica

Park im. J. Piłsudsk...

Widok z wieży ciśnień
Wygenerowano w sekund: 0.30 - 28 zapytań MySQL 11,274,764 unikalnych wizyt