Wycinki prasowe jako materia?y do biografii Stanis?awa Wojnowskiego (1876-1943)
( na prawach r?kopisu)

Dwudziestosze?cioletni Stanis?aw Wojnowski od roku 1902 w?a?ciciel maj?tku Ko?czyce by? aktywnym , dzi? powiedzieliby?my, dzia?aczem spo?ecznym. W ?wiadomo?ci nowian kojarzy si? go ze stanowiskiem starosty w ?wieciu. Dodajmy by? w latach od 24 stycznia 1920 do 13 lutego 1921 roku, pierwszym komisarycznym starost? w odrodzonej i niepodleg?ej Rzeczypospolitej Polskiej. Czasami przy ró?nych okazjach s?yszy si? g?osy, dlaczego ten wybitny nowianin nie patronuje ?adnej z ulic w Nowem. Brak równie? opracowa? biograficznych, wspomnie? bliskich, przyjació?. Postanowi?em poszpera? w starych rocznikach czasopism z czasów sprzed Wielkiej Wojny.
Nie jest to zaj?cie ekscytuj?ce. Wymaga uwagi, spostrzegawczo?ci i uporu, aby przebrn?? przez do?? schematyczne i powtarzaj?ce si? komunikaty ówczesnych dziennikarzy i korespondentów terenowych. Przyznam, ?e nie spodziewa?em si? zbyt wiele po takiej kwerendzie czasopism. Mo?e to zbyt wiele powiedziane - kwerenda. Zwyczajnie przegl?d pó?tora rocznika dwóch tytu?ów prasowych.
?wiadom jestem, ?e jest to zaj?cie na lata, ?e jeszcze wiele interesuj?cych nowin prasowych zdo?a si? wydoby? z roczników Gazety Toru?skiej, Grudzi?dzkiej, Pielgrzyma itp. Czekanie na pe?n? kwerend? materia?ów z gazet oddala?oby poznanie cho?by cz??ci biografii Stanis?awa Wojnowskiego. Mam nadziej?, ?e prezentowane wycinki prasowe, zdo?aj? na tyle rozbudzi? wyobra?ni? czytelników, ?e niektórzy zaczn?, cho?by on line, wertowa? roczniki zdigitalizowanych gazet; mo?e inni poszperaj? w?ród rodzinnych pami?tek, fotografii i dokumentów; jeszcze inni odwiedz? archiwa lub przekartkuj? ksi??ki naukowe, aby znale?? tam Stanis?awa Wojnowskiego, zapomnianego nowianina z wyboru.
Kilka s?ów o prezentowanych poni?ej materia?ach prasowych. Przejrza?em dost?pne on-line na stronach Kujawsko-Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej [ www.kpbc.umk.pl ] roczniki 1903 Gazety Toru?skiej, w którym nota bene szuka?em informacji o otwarciu nowej szko?y w Nowem; oraz rocznik 1904 Gazety Grudzi?dzkiej. Wybra?em informacje dotycz?ce Stanis?awa Wojnowskiego i ojca jego Jana. Nie zamieszczam tu wszystkich komunikatów zawiadamiaj?cych o zebraniach Towarzystwa Ludowego w Nowem.
Stara?em si? nie poprawia? pisowni i wiernie przepisa? teksty.

Wycinki prasowe

1. Z Nowego. Rodak kupi? dobra. W tym tygodniu naby? pan Wojnowski z Gzik z powiatu w?brzeskiego ?liczny maj?tek w powiecie ?wieckim dla swego syna Ka?mierza. Obszar wynosi 2000 mórg z gorzelni?. Jest to ju? w krótkim czasie drugi maj?tek, który pan Wojnowski wykupi? z r?k niemieckich, gdy? pierwsze dobra Ko?czyce tu? przy Nowem po?o?one, obszaru 1620 mórg, równie? z gorzelni? dopiero co w przesz?ym roku kupi? dla pierwszego swego syna Stanis?awa.
Jest to dla pana Wojnowskiego tem wi?ksz? chlub?, gdy? sam pochodz?c z ma?ego gburstwa Kornatowa z powiatu che?mi?skiego, który to kawal ziemi zawsze jest w jego r?ku i jako ojcowizny nigdy by nie sprzeda?, kiedy tak wiele maj?tków dla gospodarzy tak niekorzystnych czasów przesz?o w r?ce komisyi kolonizacyjnej.
Stawiamy p. Wojnowskiego jako wzór drugim rodakom, poniewa? przez oszcz?dno??, na któr? my Polacy przede wszystkiem jak najskrupulatniej uwa?a? musimy i przez prac? du?o osi?gn?? mo?emy.
Zaznaczmy przy tej okazyi, o. Wojnowski jeszcze trzech synów ma w domu i dla ka?dego z nich wi?kszy maj?tek kupi? zamierza. - Nowemu nabywcy szcz??? Bo?e! [ Gazeta Toru?ska nr 2, sobota 3 stycznia1903 ]

Komentarz: Z powy?szej notatki wynika, ?e Stanis?aw Wojnowski przyby? z powiatu w?brzeskiego i osiad? w Ko?czycach w roku 1902.

2. Gziki, swój pod samym Radzynem po?o?ony maj?tek, sprzeda? p. Jan Wojnowski p. Krajniko- wi z Brodnicy. który si? trudni parcelacy?. Cena kupna wynosi 320 tysi?cy marek. za obszar maj?tku wynosz?cy 1000 mórg znakomitej gleby. [Gazeta Grudzi?dzka, nr 74, 26 czerwca 1904]

3. W sprawie Gzik, maj?tku p. Jana Wojnowskiego, wypada nam poda? now? wiadomo??.
Oto poprzednie umowy (z_ p. Krajnikiem a nast?pnie p. Friedlaenderem) cofni?to i naby? Gziki p. Józef Paszotta z Plemi?t. Tak wi?c pi?kny ten maj?tek zosta? w r?ku polskiem, a p. Paszotta daje nam pewno??, i? w obce r?ce si? nie dostanie! [Gazeta Grudzi?dzka, nr 87, 21 lipca 1904]

Komentarz: wycinki nr 2 i 3 pokazuj? rzeczywisto??, która by?a ?yczeniowa w wycinku nr 1. Nie uda?o si? zrealizowa? optymistycznych planów Jana Wojnowskiego.

4. Wiec przedwyborczy dla Nowego i okolicy odb?dzie si? w Nowem na sali p. Janowskiego w niedziel? dnia 19go kwietnia o godzinie pierwszej po po?udniu. W imieniu komitetu Wojnowski.
[ Gazeta Toru?ska nr 84, ?roda 15 kwietnia 1903]

5. Wiec przedwyborczy na Komórsk i okolic? odb?dzie si? w Komórsku w lokalu p. Podorzymskiego w niedziel?, dnia 10 maja o godz. 3 po po?udniu. W imieniu komitetu powiatowego Wojnowski. [Gazeta Toru?ska nr 103, czwartek 7 maja 1903]

Komentarz: M?ody w?a?ciciel Ko?czyc w??czy? si? w nurt ?ycia politycznego. Nie szcz?dzi si?, by Polacy znale?li si? w parlamencie pruskim. Dodam, ?e sala u p. Janowskiego to Deustches Haus - hotel ju? nie istniej?cy.

6. Nowe. Celem za?o?enia towarzystwa ludowego polskiego na Nowe i okolic? zwo?uje si? niniejszem zebranie wszystkich ch?tnych rodaków w poniedzia?ek dnia 29 b. m. o godzinie pierwszej po po?udniu na sali p. Janowskiego. [Gazeta Toru?ska nr 138, sobota 20 czerwca 1903]

7. W Nowem za?o?ono towarzystwo ludowe. Nowe, da?o przyk?ad innym miastom i wioskom naszym za?o?eniem towarzystwa ludowego. Po wyborach powinni?my wsz?dzie takie towarzystwa zak?ada?, aby mie? grunt do akcyi wyborczej przygotowany.
Na cz?onków nowego towarzystwa zapisano 89-ciu rodaków. Prezesem zosta? p. Wojnowski z Ko?czyc, p. Znaniecki z Nowego zast?pc? prezesa; dalej, sekretarzem p. Frankowski, zast?pc? p. Kuczora; skarbnikiem p. Petrykowski, zast?pc? p. K?osowski; ?awnikami pp. Kastubs, Jeli?ski i Guzowski. [ Gazeta Toru?ska nr 148/ 1903, 3 lipca 1903]

Komentarz: dzi?ki tym wyimkom mo?e dok?adnie datowa? powstanie Towarzystwa Ludowego w Nowem, które nale?e? b?dzie do aktywniejszych w okresie przed I wojn? ?wiatow? w naszym miasteczku. Ale to inna historia.

8. W niedziel?, dnia 8 b.m. Odb?dzie si? w Nowem u p. Janowskiego o godz. 1ej po po?udniu wiec przedwyborczy. W imieniu Komitetu Wojnowski [Gazeta Toru?ska, Nr 258, niedziela 8 listopada 1903]

9. Wiec przedwyborczy w Nowem odby? si? w drugie ?wi?to Bo?ego Narodzenia przy udziale oko?o 150 wiecowników. Wi?c zagai? i przewodniczy? mu p. Stan. Wojnowski z Ko?czyc, który mówi? o ci??kiej pracy przedwyborczej, jaka nasz czeka w pow. ?wieckim i nawo?ywa? do spe?nienia obowi?zku obywatelskiego, sk?adania ofiar na cele wyborcze. Kandydatem na powiat ?wiecki jest p. Sas-Jaworski, by?y w?a?ciciel Lipienek. Po wiecu wp?yn??a poka?na suma na cele wyborcze. [Gazeta Grudzi?dzka nr 1, o1.01 1907]]

Poni?ej zamieszczam wyimki z Pielgrzyma z roku 1910, w którym przypada?a 500 rocznica bitwy pod Grunwaldem. Zaproszenie na zabaw? latow? w parku i sprawozdania z tych uroczysto?ci pokazuj? jakie wybiegi nale?a?o stosowa?, by urz?dnicy zaborczy nie mieli preteksty do zawieszenia imprezy. Wi?c celem charytatywnym jest zbiórka pieni?dzy na rozbudow? fary.
Jeszcze jedna uwaga; lokal pani Pellowskiej, to dawny lokal p. Janowskiego czyli Deustches Haus, który przed Wielk? Wojn? by? wykorzystywany bardzo cz?sto i pe?ni? tak? rol? jak w mi?dzywojniu - ogród i lokal u Borkowskiego.

10. Zabawy. Nowe Na cel dobroczynny urz?dza ni?ej podpisany komitet, w niedziel?, dnia 17-go lipca r. b. w parku p. Wojnowskiego w Ko?czycach zabaw? latow?. Czysty zysk przeznaczony na powi?kszenie tutejszego ko?cio?a. Program: 1) Koncert 2) Gry towarzyskie o nagrody. 3) Wielkie wylosowanie. 4) Aukcja ameryka?ska 5) Wieczorem o?wietlenie parku lampionami i puszczanie sztucznych ogni. 6) ?ywe obrazy. 7) Po zako?czeniu w parku zabawa z ta?cami w lokalu p.Pellowskiej. Pocz?tek koncertu punktualnie o godz. 3 po po?udniu. Wst?p do parku od doros?ych 80 fen., dzieci 10 fen. Dobrowolne datki ch?tnie przyjmujemy. Na cel tak wznios?y, jak jest powi?kszenie ko?cio?a naszego, prosi o jak najliczniejszy udzia?. Komitet [Pielgrzym nr 85, sobota 16 lipca 1910]

11.Nowe. Dzi?kujemy serdecznie za tak wspania?y dar ofiarowany nam na nasz obchód Grunwaldu w Nowem dnia 17 lipca, który uda? si? pod ka?dym wzgl?dem ?wietnie. Urz?dzili?my obchód na cel dobroczynny t.j. na budow? ko?cio?a parafialnego, i tak po??czyli?my przyjemne z po?ytecznem, bo i na ko?ció? pozosta?o przesz?o 100 mr., a bawili?my si? znakomicie.
M?odzie? i dzieci obdarzyli?my ksi??kami, bo tak?e inne wydawnictwa oraz kupiec p. Korzeniewski ofiarowali nam du?o ksi??ek, tak ?e prawie nikt bez ksi??ki nie powróci? ze zabawy i wszyscy uradowani i zadowoleni powracali do domów. [Pielgrzym nr 89, wtorek 26 lipca 1910]

12. Nowe. Na cel dobroczynny - przebudowanie naszego ko?cio?a - odby?a si? w niedziel? d. 17. bm. w parku p. Wojnowskiego w Ko?czycach wielka zabawa latowa. Przebieg zabawy by? nadzwyczaj wspania?y a udzia? publiczno?ci bardzo wielki. Uzna? te? nale?y prac? komitetu za przygotowanie nam tak pi?knej zabawy, jakiej Nowe jeszcze nie widzia?o. Program bardzo urozmaicony; oprócz koncertu obfita ilo?? ro?nych gier, tak dla dzieci jako te? i m?odzie?y doros?ej a wszystko w wzorowym porz?dku i przy najlepszej harmonii, to te? go?cie niezawodnie wynie?li jak najlepsze wra?enie. Koniec u?wietni?y sztuczne ognie i dobrze przedstawione ?ywe obrazy. Chocia? wi?c zabawa pod ka?dym wzgl?dem ?wietnie si? uda?a i udzia? publiczno?ci - oko?o 800 osób, bardzo by? liczny, ubolewa? jednak trzeba, ?e i przy tak wznios?ej sprawie tutejsze obywatelstwo nie umia?o by? solidarne i ?e pewne sfery z jednego z tutejszych towarzystw, z powodu niesnasek, jakie od pewnego czasu si? do nas zakrad?y, niemal ostentacyjnie si? od tej zabawy usun??y. Z duchowie?stwa, tak miejscowego jak i zamiejscowego, nie by? nikt, tak?e i nasi kupcy - z wyj?tkiem p. Korzeniewskiego - nie byli na zabawie. - Przykro pisa? o tem tem wi?cej, ?e obecnymi by?o na zabawie kilku kupców - innowierców. Za to robotnicy i rzemie?lnicy stawili si? hurmem i zape?nili obszerny i ?liczny park p. Wojnowskiego po brzegi. Miejmy jednak nadziej?, ?e przykre te stosunki raz przecie? si? zmieni? i zapanuje znów tak nam wszystkim po??dana zgoda.
[ Pielgrzym, nr 90, czwartek 28 lipca 1910]

Nowe. Na zabawie w parku p. Wojnowskiego oprócz kupca p. Korzeniewskiego by? tak?e kupiec p. J. Siudzi?ski. [Pielgrzym, nr 93, czwartek 4 sierpnia 1910]



Tak by?o - nasi pradziadowie bawi?c si? uczyli patriotyzmu...
Najwy?szy czas, aby w sposób godny uczci? Stanis?awa Wojnowskiego. Przez ponad 40 lat by? ?wiat?ym i nowoczesnym dzia?aczem. Los obszed? si? okrutnie z nim samym, z rodzin?, niech pozostanie w pami?ci dzisiejszych mieszka?ców Nowego.

Toru?, stycze? 2013 (kapa)