Styczeń 22 2022 12:49:39
Nawigacja
· Strona Główna
· Artykuły
· Download
· Forum
· Galeria
· Kontakt
· Szukaj
Wspomnienie ewangelików
Gmina ewangelicko-luterańska była drugą co do wielkości gminą wyznaniową w Nowem. Wchodziła w skład Ewangelickiego Kościoła Unijnego. Oprócz działalności typowo religijnej jej członkowie byli bardzo aktywni na niwie społecznej.

Przy gminie ewangelickiej działało szereg organizacji o charakterze kulturalnym, sportowym i samopomocowym. Organizacjami kobiecymi były: Deutschen Frauenverein i Ewangelische Frauen und Jungfrauen verein. Deutschen Frauenverein (Związek Niemieckich Kobiet) powstała w 1881 r. i liczyła około 60 osób. Ewangelische Frauen und Jungfrauen verein (Związek Ewangelickich Kobiet i Dziewcząt) to organizacja powstała 1894 r. Liczyła około 70 osób. Organizacje te miały na celu podtrzymywanie i rozwijanie wiary ewangelickiej, pracę charytatywną, czy organizację zabaw i przedstawień teatralnych (np. w 1938 r. wystawiły sztukę pod tytułem ?Die wilde Aguste?). Organizacją skierowaną do wszystkich członków gminy była Verein zur Pflege der Deutscher Kultur ?Concordia? (Towarzystwo Pielęgnowania Kultury Niemieckiej ?Concordia?). Istniało w 1935 r., a w 1938 r. do tego związku należało 60 członków w tym 20 kobiet. Towarzystwo to prowadziło działalność rozwijającą i kultywującą kulturę niemiecką oraz zajęcia sportowe. Ćwiczenia sportowe członkowie klubu odbywali na terenie parafialnym gminy ewangelickiej.

Wiemy niewiele
Znany nam dziś obraz życia religijnego i społecznego gminy jest zapewne niepełny, a znaczna jego część przedstawia polski punkt widzenia na funkcjonowanie tej wspólnoty. Zawierucha wojenna spowodowała znaczne rozproszenie ksiąg kancelarii gminy ewangelickiej. Część zachowanej dokumentacji znajduje się w archiwach polskich i niemieckich. Życie religijne toczyło się zapewne zgodnie z kalendarzem liturgicznym. Liturgia mszalna odbywała się w języku niemieckim. Działalność organizacji społecznych determinowana była poniekąd potrzebą dnia codziennego.

Zabytkowe cmentarze
Gmina ewangelicka posiadała na terenie Nowego dwa cmentarze. Starszy, istniejący od XVII w., znajdował się przy ulicy Zduńskiej i Bydgoskiej - do dzisiejszego dnia pozostał po nim stary drzewostan. Cmentarz ten otoczony był murem, brama cmentarna znajdowała się od strony ul. Zduńskiej. Drugi cmentarz znajdował się na wzgórzu przy Nowym Świecie. Na cmentarzu stała neobarokowa kaplica zbudowana około roku 1900. Cmentarz ten wyróżniał się bogatym wystrojem, począwszy od stalowego ogrodzenia po wspaniałe płyty nagrobne, otaczane często dodatkowymi żeliwnymi płotkami. Jeszcze dzisiaj, pomimo zniszczeń, szczególną uwagę zwracają obelisk poświęcony poległym w I wojnie światowej, kamienny pomnik na grobie Elsy Detlatt i okazała płyta nagrobkowa Edwarda Wollerta. Spotkać można także proste betonowe nagrobki ze skromnymi słowami: ?Hier ruhe in Gott...?. Odpowiedzialnym za porządek i wygląd cmentarza był ogrodnik Wollenweber. Pochówków dokonywano na obu nekropoliach, ale na starszym sporadycznie. Głównym cmentarzem gminy ewangelickiej był ten na Nowym Świecie. Ostatnie pochówki na cmentarzu odbywały się jeszcze po zakończeniu II wojny światowej. Następne lata cmentarzy związane były z postępującą dewastacją i rozkradaniem mienia nieistniejącej już Gminy Ewangelickiej.

Zniszczony majątek
Koniec wspólnoty ewangelickiej związany był z zakończeniem II wojny światowej i powojennymi wysiedleniami Niemców. Majątek gminy został początkowo przekazany parafii katolickiej, a później znacjonalizowany. Po wielu latach religijnego niebytu, nieszczęśliwych poczynań i barbarzyńskich pomysłów na zagospodarowanie byłego zboru ewangelickiego, przywrócono mu funkcje religijne w ramach parafii katolickiej. Wydaje się, że w otwartej i wolnej od uprzedzeń Europie nadszedł czas, by w Nowem uporządkowano cmentarze ewangelickie nadając im stosowną formę i cześć. Niestety szukający miejsca pochówku swych przodków dawni niemieccy mieszkańcy Nowego mają niejednokrotnie odczucia, że nie trafili do środkowej Europy, ale co najmniej na dzikie pola, gdzie psy rozwlekają ludzkie kości.

Zbigniew Lorkowski

Materiały źródłowe: Archiwum Państwowe w Bydgoszczy, Evangelisches Zentralarchiv Berlin, materiały p. Marka Śliwy (Nowe).
Komentarze
Brak komentarzy. Może czas dodać swój?
Dodaj komentarz
Zaloguj się, aby móc dodać komentarz.
Oceny
Tylko zarejestrowani użytkownicy mogą oceniać zawartość strony

Zaloguj się, żeby móc zagłosować.

Brak ocen. Może czas dodać swoją?
Logowanie
Nazwa użytkownika

Hasło



Nie możesz się zalogować lub nie masz konta?
Skontaktuj się z administratorem portalu - admin@miasto-nowe.com
Losowa Fotka
Ostatnie komentarze
News
Dziękuję i wzajemnie ż...
Wzajemnie Arku. Tym sz...
12 października ukaże ...
Dziesięć lat... Aż tru...
Tak jak pisze kapa - z...
Artykuły
58Wiktoria prosze: [ur...
Arek, masz jakiś link ...
Informacja do 58Wiktor...
Dodatkowa informacja d...
Bies, masz może zdjęci...
Tak, została część bud...
Super, dziękuję. Coś n...
58Wiktoria, działka, n...
Fabryka Augusta Franko...
Dodatkowe uzupełnienie...
Fotogaleria
Obecnie to juz history...
Dziękuję za informację.
Kapa daj namiar mniej ...
Nawet tyle nie zostało...
Piękne czasy, piękne m...
Portal ma się dobrze, ...
[i]Kurier Bydgoski 03-...
Kolejna publikacja z n...
[i]"Zakłada się park m...
Musi byc to gdzies udo...
Ciekawe ile osób otrzy...
Ile drzew rosło w tamt...
Ciekawy i rzetelny art...
R.I.P. (*) (*) (*)
Piękny motocykl : [url...
chyba tak ;)
Dzięki, czyli wszystko...
Ika, w latach 60 tych,...
To już drugie zdjęcie ...
biografia Ks. Dr Jana ...
Ostatnie artykuły
· Przyjaciel 1900 - 1901
· Fragmenty książki El...
· Przyjaciel 1899
· Przyjaciel 1897 - 1898
· Przyjaciel 1896
Ostatnio na forum
Najnowsze tematy
· Artykul "Utracona pr...
· Co z tym Neuenburgie...
· Rodzina Stasiewskich
· Wszelkie info o lini...
· Młynarz z Nowego Fra...
Najciekawsze tematy
Brak tematów na forum
Ostatnio dodane zdjęcia

...a swego nie znacie.

Stary cmentarz

Bar Sambor

Po schodach w górę i...

Blacharz i Mistrz de...

Katastrofa samochodo...

Nowe - ośrodek przem...

Targi Meblowe w Nowe...

Otwarcie Targów Mebl...

W królestwie stolarz...

Organizatorzy Targów...

Targi Meblowe w Nowem

Katastrofa samochodo...

Z uroczystości 3- ma...

W Persie 30 XI 2019

Bzowo Restauracja M....

Planty zimą

Piękna niedziela w N...

Piękna uroczystość n...

W przyszłym roku tar...

W pomorskiej stolicy...

Królewstwo meblarzy ...

Jubileusz zasłużoneg...

Cenny zabytek histor...

Grupa członków Stron...

Sambor I gdański

Z WĘDRÓWEK PO POMORZ...

Wycieczka parowcem C...

Niespodzianka

Ósma rocznica
Wygenerowano w sekund: 0.35 - 28 zapytań MySQL 12,896,929 unikalnych wizyt