Od kilku dni przegl?dam po?ó?k?e numery przedwojennej Gazety Nowskiej. Nie pisz? o tym tygodniku tu szczegó?owo, bo nawet na portalu mo?na znale?? o nim wiele informacji. Spo?ród informacji wa?nych czy bardzo wa?nych wybra?em og?oszenia drobne, informacje krótkie. S? one cz?sto pomijane w bie??cej lekturze gazet. Po latach staj? si? dokumentami; przypominaj? kawa?ki zwierciad?a, które gdy mozolnie z?o?y?; uda si? posk?ada? ca?o??, która cieszy i ma sens.
Pomi?dzy I a II wojn? ?wiatow? min??o niespe?na dwadzie?cia lat. W 1920 i w 1945 roku dociera?y tu fale nowych nowian. Pod wzgl?dem spo?ecznym, po wybuchu Polski /w obu przypadkach/, mieli?my: neuenburgerów, nowian z dziada pradziada i nowian nowych. Ten socjologiczny wst?p ma uzmys?owi?, ?e stosunki ludno?ciowe by?y dynamiczne/zmienne/. ?wiadczy o tym pierwsza informacja; o liczbie ludno?ci w Nowem czy og?oszenie z 20 lutego , w którym prawowici w?a?ciciele nieruchomo?ci przy ulicy Wi?lanej 13, mieszkaj?cy w Niemczech, chc? j? sprzeda?. Ciekawy jest ?art primaaprilisowy. Ju? wówczas propagowano wódk? bez alkoholu! /zdealkoholizowan?/. Pozosta?e wiadomo?ci nale?? do kategorii drobnych og?osze?. W nich odbijaj? si? nami?tno?ci i charaktery naszych przodków. Toru? w maju 2008r /kapa/
Ile mieszka?ców posiada Nowe.
Wed?ug ostatniego spisu ludno?ci z dnia 9-go grudnia 1931r. wynosi liczba sta?ych mieszka?ców w Nowem 4712 osób. Z tego w?ada j?zykiem polskim przesz?o 4000 osób r11; reszta j?zykiem niemieckim. [GN Nr 4, 23 stycznia 1932r.]
Powiat gniewski zniesiony.
Z dniem 1 kwietnia b?dzie zniesiony powiat gniewski, a obszar jego zostanie podzielony pomi?dzy powiat tczewski, starogardzki i ?wiecki. Pozatem szereg gmin powiatu starogardzkiego zostanie przeniesionych do powiatu tczewskiego, a szereg gmin z powiatu ?wieckiego do tucholskiego. [GN Nr 4, 23 stycznia 1932r.]
Obraz? rzucona w dniu 1 stycznia 1932r. na poster[unkowego] P.P. p. Gawryszewskiego, odwo?uj? Pawe? Krause Twarda Góra, dnia 20 stycznia 1932r.
Dom i 2 morgi ogrodu w Nowem, ul. Wi?lana 13, jest na sprzeda?. Ubiegaj?cy si? o kupno z podaniem ceny zechc? si? zg?osi?: Robert Werner, Forst i/Lausitz, Frankfurterstr.11 Niemcy. [GN Nr 8 , 20 lutego 1932r.]
Og?oszenia drobne Córka uczciwych rodziców mo?e si? jako uczennica zg?osi?. W. Ja?d?ewski, Nowe, Rynek 25
Mieszkanie 1 lub 2 pokoje do wynaj?cia Jan Szandrach, ul. Gda?ska 10 [GN Nr 11, 12 marca 1932r.] Og?oszenie. Za d?ugi mojej ?ony Anny, która si? oddali?a z domu nie odpowiadam. Bernard Gussmann, stolarz [Nr 13 , 26 marca 1932r.]
To i owo... Po ?wi?tach Wielkanoc tegoroczna nawiedzona zosta?a s?o?cem wiosennem, pomimo, i? obawa istnia?a, ?e Wielkanoc tegoroczna raczej gwiazdk? przypomina? b?dzie. Cho? pierwsze ?wi?to nieco pochmurne, ale nie zimne, to w drugi dzie? ?wi?t promienie s?oneczne rstaler1; spadali na nasz? stara skorup? ziemsk?. Rezurekcja odby?a si? w niedziel? rano o godzinie 5-tej przy szczelnie wype?nionej prastarej ?wi?tyni przez wiernych. W pierwsze i drugie ?wi?to by?o spokojnie i cicho r11; to te? restauracje ?wiecili pustkami. W drugie ?wi?to obchodzi?o Tow. Powsta?ców i Wojaków Rych?awa r11; Twardagóra uroczysto?? 10lecia swego istnienia, na któr? przyby? tak?e ks. Wrycza z Wiela.
Stan Wis?y. Gdy przed kilku dniami zauwa?y? by?o mo?na na Wi?le pod Nowem wielkie masy lodu, a zw?aszcza na mieliznach, gdzie le?a?y istne góry lodowe, znik?y teraz zupe?nie. Kry sp?yn??y z powodu podniesienia si? nieco stanu wody, tak, ?e koryto Wis?y jest teraz zupe?nie wolne od lodu.
Prima Aprilis
Nowe koncesje na sprzeda? spirytusu. Jak si? dowiadujemy ze ?róde? poinformowanych, z pocz?tkiem nowego roku bud?etowego Monopol Spirytusowy wypuszcza nowy rodzaj wódki zdealkoholizowanej, której domaga?a si? od dawna szeroka publiczno??. Sprzeda? tej wódki odbywa? si? b?dzie na podstawie nowych koncesyj, które mo?e otrzyma? ka?dy obywatel R.P. O formularze poda? i o koncesje nale?y zg?asza? si? od dzi? do Dyrekcji W.M. ul.Zdu?ska. B?d? uwzgl?dniane w kolejno?ci zg?osze?. [Nr 14, 2 kwietnia 1932r.]
Og?oszenia Zarzuty czynione p. Feliksowi Dominikowskiemu z Nowego o pisanie anonimów oraz w sprawie zabawy kupieckiej, cofam, gdy? zarzuty sa nies?uszne. Nowe, dnia 14 kwietnia 1932r. Brunon Grabowski i Jan Pop?awski [Nr 16 , 16 kwietnia 1932r.]
Baczno??! 200 z? nagrody! Dam temu, kto wska?e mi osob?, która przybi?a o mnie obel?ywe ulotki przy ko?ciele w Pieni??kowie, w Nowem i Twardej Górze. Fr. Stasiewski, mistrz rze?nicki Nowe [Nr 17, 23 kwietnia 1932r.]
23121959dnia maj 18 2008 18:05:04 Kapa, dzi?ki za wspania?e podsumowanie AD 1932. A oto co nasuwa mi si? bezpo?rednio po lekturze. Po pierwsze: z przedstawionych liczb wynika, ?e mniejszo?? niemiecka to oko?o 15 procent ludno?ci Nowego. To zgadza?oby si? z danymi procentowymi dotycz?cymi Pomorza, Górnego ?l?ska i Wielkopolski, gdzie by?y najwi?ksze skupiska niemieckie w II RP. Po drugie: jak?e wtedy mocno ceniono swoje nazwisko! Nie zauwa?am sklepów o nazwach typu POMIDOREK warzywa i owoce, BALERON mi?so i w?dliny, TWÓJ MEBEL meble tapicerowane czy LITERKA ksi?garnia. Ka?dy przedsi?biorca dumnie na pierwszym miejscu umieszcza? swoje nazwisko. Przyk?ady: I.SKALSKI M?yn parowy, JAN KWELA Mleczarnia i wytwórnia serów i mas?a, JAN SIUDZI?SKI Sk?ad ?elaza, ?URAWSKI Fabryka Mebli, JAN WOJCIECHOWSKI w?dliny i mi?so, TOMASZ PILARSKI Sk?ad kolonialny i delikatesów, FR. LAUDA Fabryka Mebli. Tak, nazwisko znaczy?o wtedy wiele, by?o jakby TRADE MARK ka?dej szanuj?cej si? firmy. A do firmy takiej mo?na by?o zatrudni? tylko kogo?, kto nie do?? ?e co? umia?, to pochodzi? jeszcze z uczciwej i porz?dnej rodziny. Wiedzia? pan Ja?d?ewski jak utrzyma? dobr? mark?, oj wiedzia?. Aby nazwisko nie zosta?o zbezczeszczone warto by?o zap?aci? nawet i 200 z?otych, tak jak to uczyni? chcia? pan FR. STASIEWSKI mistrz rze?nicki. A by?o to niema?o jak na ówczesne czasy. Za t? kwot? mo?na by?o ju? zakupi? 7 dniow? wycieczk? statkiem pasa?erskim ss Polonia na fiordy norweskie. Cena obejmowa?a ca?kowite, ekskluzywne wy?ywienie w pierwszej klasie, bogaty program wycieczek i zwiedzanie portów. Tak, dobre imi? nale?a?o ceni?.
Gdzie te czasy, gdzie ci ludzie, gdzie? Dzi?, w dobie globalizacji, anonimowo?ci produktu, struktur sieciowych i hipermarketów typu BIEDRONKA, TESCO czy LIDL warto zanurzy? si? w przykurzone i po?ó?k?e gazety, tak jak uczyni? to Kapa. Wielkie dzi?ki, jestem pod wra?eniem.
23121959dnia maj 18 2008 18:26:05 I jeszcze jedno: na miejscu pana Bernarda Gussmanna, stolarza zreszt?, ka?dy post?pi?by tak samo. Nie do??, ?e kobieta imieniem Anna z domu mu odesz?a bez ?adnego uprzedzenia zamiast sprz?ta? i gotowa?, to jeszcze mia?by d?ugi jej p?aci?? A niedoczekanie jej. Panie Gussmann - bo to niedobra kobieta by?a! Masz pan racj? ca?kowit?!
I jeszcze jedno: na miejscu pana Bernarda Gussmanna, stolarza zreszt?, ka?dy post?pi?by tak samo.
