Czerwiec 20 2018 10:41:01
Nawigacja
· Strona Główna
· Artykuły
· Download
· Forum
· Galeria
· Kontakt
· Szukaj
okupacja w Nowem
Pomordowani nowianie
Po kampanii wrześniowej, nawet w jej trakcie zaczęły się prześladowania ludności polskiej. Po wkroczeniu wojsk niemieckich w niedzielę 3 września 1939 roku zaczęto przejmować majątki Polaków np. sklepy, firmy itp. Poniższe fragmenty opisujące jak wyglądał terror okupanta tamtej jesieni w Nowem, pochodzą z książki prof. Włodzimierza Jastrzębskiego Terror i zbrodnia, Warszawa 1974 r. Są to strony 157-158 poświęcone wydarzeniom w Nowem. Na szczególną uwagę zasługuje dokument podpisany przez komendanta II obwodu Selbstschutzu. G. Korbera, z Zajączkowa. Autor wyjaśnia na czym polega unikatowy charakter dokumentu.
Dwie uwagi pozamerytoryczne:
1.profesor Wł. Jastrzębski ur. 1939 roku jako kilkuletni chłopiec był (?) w Nowem, gdyż jego ojciec był pierwszym kierownikiem Zakładów Mechanicznych. ( źródło: opowieści mego ojca, który w czasie okupacji uczył się pod niemieckim zarządem zawodu, a po wojnie tam krótko pracował. Później założył własny warsztat- Rynek 9)
2. Warto na portalu udostępnić fotografię tablicy pamiątkowej z nazwiskami nowian- ofiar II wojny światowej znajdującej się w miejscowej farze.

Toruń, wrzesień 2009 r. /kapa/
Poniżej strony 157 i 158 z książki Terror i zbrodnia.

Trzecim miejscem, z którego wywożono Polaków na rozstrzelanie do lasów koło Grupy, było więzienie sądowe w miasteczku Nowe nad Wisłą pow. Świecie. .Był to punkt przeznaczony nie tylko dla obywateli samego miasteczka. ale i okolicznych, wsi.
W aktach procesowych A. Forstera, byłego Gauleitera i namie­stnika okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie zachował się unikalny dokumentr12; nakaz aresztowania polskiej inteligencji przysłany przez komendanta II obwodu Selbstschutzu. G. Korbera, z Zajączkowa pow. Świecie do lokalnego przywódcy tej organizacji w Nowem, Volksdeutscha Emila Webera r12; o następującej treści:
r(...) Do dowódców miejscowych okręgu II. Na rozkaz Sturmbarmfiihrera należy aresztować jutro, dnia 21 października rano, całą polską inteligencję, a zatem lekarzy, nauczycieli, duchownych, sędziów, właścicieli majątków, by­łych oficerów, jak również byłych urzędników i dostawić ich do odnośnego wiezienia sądowego z wyjaśnieniem, że aresztowanie następuje z polecenia pciicji państwowej. Instrukcje do translokacji więźniów zostaną później do­starczone. Pierwszy meldunek o wykonaniu należy skierować do mnie przez specjalnego gońca do godz. pół do jedenastej przed południem. Dowódca okręgu r12; podpisano G. Korber".
U dołu pismo zaopatrzono w dodatkową notatkę:
rNa podstawie tego rozkazu, aresztowano dziś w nocy 13 osób w mieście Nowem i doprowadzono je do tutejszego wiezienia sądowego. Nowe, dnia 21 X 1939 r. Komisaryczny Burmistrz" 17,
Osobliwość tego pisma polega na tym, że całe archiwum Selbstschutz Westpreussen uległo spaleniu pcd koniec listopada 1939 r. w specjalnie upozorowanym w tym celu wypadku drogowym. Jest to więc, praktycznie rzecz biorąc, jeden z nielicznych pochodzących z pierwszej ręki dowodów na te. że akcja Selbstschutzu była odgór­nie zaplanowana i nie była. jak to czasem usiłuje się sugerować w procesach przestępców wojennych, wynikiem czyjegoś samowol­nego działania.
Jak wynika z zeznań naocznego świadka W. Meissnera, więźniów więzienia sądowego .wywieziono w jednym dniu na egzekucje, za­pewne 22 października 1939 r., samochodem ciężarowym, który kil­kakrotnie nawracał18. Zginęli wówczas:
1.Ryszard Bartela, Nowe
2.? Brzóskowski, ksiądz katolicki, Nowe
3.Brunon Bukowski, Nowe
( s. 157)

4. Roman Chmielowiec (ur. 1874), rolnik, Michale
5. Tadeusz Chmielowiec (ur. 1914), rolnik, Michale
6. ? Dąbrowski, ksiądz katolicki, Nowe
7. Leon Dunajski, stolarz, Nowe
8. Brunon Echaust (ur. 1909), ksiądz katolicki. Nowe
9. Przemysław Frankowski, właściciel zakładu przemysł., Nowe
10. Emil Gedig (ur. 1888), Dragacz
11. Bernard Główczewski, adwokat, Nowe
12. Wincenty Jażdżewski, kupiec, Nowe
13. ? Karpiński, rolnik, Nowe
14. Jan Karpus, kierownik szkoły, Bochlin Miejski
15. Ksawery Klikowski (ur. 1881), robotnik, Zdrojewo
16. Władysław Konkol, rolnik, Morgi
17. Stanisław Eotowicz (ur. 1912), ksiądz katolicki, Pieniążkowo 13. Paweł Kotlęga (ur. 1906), Tryl
13, ? Kowalski, rolnik, Kozielec
20. Henryk Kraszucki, drogista, Nowe
21. Jan Kuchczyński, burmistrz. Nowe
22. Jan Kurek, Nowe
23. Józef Langowski, stolarz, Nowe
.24. Kazimierz Lietz, kierownik szkoły, Fieniążkcwo
25. Bernard Lorkowski, Nowe
23. Wiktor Lorkowski, Nowe
27. Franciszek Łączny, Nowe
23. Zygmunt Majewski (ur. ioSS). fryzjer, Nowe
28. Wacław Miszewski, Nowe
30. Leon Moryszkiewicz (ur. 1397), kierownik szkoły. Tryl
31. Stanisław Płonkarz, urzędnik, Nowe
32. Paweł Kadzimowski, kupiec, Nowe
33. Fryderyk Schulz (ur. 1905), Nowe
34. Henr3'k Sękowski (ur. 1921), uczeń, Nowe r6;
35. Benedykt Sielski, kominiarz. Nowe
36. Jan Strechlau, urzędnik. Nowe
37.Franciszek Szmuda, robotnik, Nowe
38.Adolf Szykowski, robotnik, Nowa
39. Tadeusz Szwarc (ur. 1922), uczeń, Nowe
40. Bogdan Wojnowski, syn wł. majątku, liończyce
41. Lech Wojnowski, syn wl. majątku Kończyce
42. Brunon Wróblewski, stolarz, Nowe
43. Franciszek Wróbłewski (ur. 1864), ksiądz katolicki. Lipno.'
Wśród zamordowanych był zamiłowany turysta, miłośnik regionu kociewskiego, autor broszury pt. Nowe nad Wisłą i okolica wydanej w 1938 r., Kazimierz Lietz19.

(s. 158)
Komentarze
#1 | kapa dnia wrzesień 21 2009 14:17:22
Uwaga errata: na str 158 poz. 23 w nawiasie powinno być: 1883 r.
Wyjaśniam, że te dwie stroniczki z książki prof. Jastrzębskiego wykonałem programem Fine Reader OCR 6.0 do przekształcania stron skanowanych na postać edytowalną. Nie sprawdziłem czy program wszystko przekształcił - sorry.
Nie ma tego złego co by na dobre nie wyszło. Ciekawe, że pomylił się on przy nazwisku mego sąsiada (Rynek 10), bo właśnie w drugim źródle w broszurze Józefa MilewskiegoKsięga imienna stratczytamy: Majewski Zygmunt Włądysłąw, fryzjer ur. 25 I 1883, Tryl, zam. w rejonie Grupa-Mniszek 29 X 1939r Być może p. Majewski mieszkał w Nowem a aresztowany był na Trylu????
Pozdrawiam Irkę, która wychwyciła błąd.
#2 | spica dnia wrzesień 21 2009 19:48:54
Przeczytałam z zainteresowaniem, bardzo ciekawy artykuł i smutna lista. Zastanawiam się dlaczego na tej liście nie ma adwokata z Nowego pana Jezierskiego z ul. Komierowskiego. Wiem od moich nieżyjących już rodziców że okupant też go zabrał na początku wojny w nieznane.Dużo nowian zginęło też w Warlubiu.Kapa może wiesz coś o nim?
#3 | kapa dnia wrzesień 21 2009 20:15:03
dysponuję dwoma róznymi listami (tzn. pokrywają się częściowo) prof. Jastrzębskiego i Józefa Milewskiego: na żadnej z nich nie ma nikogo o nazwisku Jezierski. Jeżeli chodzi o Warlubie; to jest tylko jeden zapis - podaję uMilewskiego s.217: Jeńcy wojenni polscy: Wojnowski Bogdan Stanisławiciela majątku w Kończycach/, ur. 4 IV 1917, Kończyce, zastrzelony przez strażnika Wehrmachtu na placu tartacznym / obóz przejściowy jeńców wojskowych i cywilnych w Warlubiu 16 IX 1939r. Niewykluczone, że tu lub w innym miejscu w Warlubiu zginęli nowianie. Tyle.
#4 | kapa dnia wrzesień 21 2009 20:16:13
*syn właściciela
#5 | 23121959 dnia wrzesień 21 2009 20:33:12
Postać Bogusława Wojnowskiego ...
Głos Nowego w numerze 3 z 1997 roku rozpoczyna druk wspomnień pani Wiesi Wojnowskiej, ostatniej dziedziczki majątku Kończyce. Stanisław Podraza, który spisał wojenne i powojenne dzieje Kończyc pisze tam właśnie
... w dniu 15 września p. Stanisławowi Wojnowskiemu został zabrany cały majątek, w dniu następnym zamordowany syn Bogdan...
Skoro tak, to dlaczego Bogusław Wojnowski figuruje na liście ofiar pomordowanych w Grupie 22 października 1939 roku ?
Jak wynika z dalszych opowieści pani Wiesi Wojnowskiej, ją samą, ojca i brata Leszka (ułana z Grudziądza) aresztowano i osadzono w dzisiejszym internacie Schroniska Dla Nieletnich. Wśród zatrzymanych tam osób byli między innymi również: księża Pruszak , Ehaust i Działowski, Henryk Krasucki, Bernard i Wiktor Lorkowscy, Przemysław Frankowski i Piotr Koseda z Nowego. Te osoby zapamiętała pani Wiesia, która po kilku tygodniach została wraz z ojcem zwolniona z aresztu. Jej brat Leszek został później wywieziony do Grupy i tam rozstrzelany.
Owe kilka tygodni pobytu w areszcie to być może właśnie dzień 22 października.
Na pewno jednak wśród rozstrzelanych tam Nowian nie było Bogusława, absolwenta Wyższej Szkoły Rolniczej w Cieszynie. Ten zginął wcześniej śmiercią męczeńską w tartaku warlubskim. Aresztowany pod zarzutem szpiegostwa był pobity i męczony przez hitlerowców. Katowano go niemal przez cały dzień, po to aby wieczorem 16 września 1939 roku strzelić w głowę a zwłoki wrzucić do szamba.

O wiele więcej w numerach Głosu Nowego z 1997 roku

http://miasto-nowe.com/pliki/gn/GN1997-03.rar strona 4
http://miasto-nowe.com/pliki/gn/GN1997-04.rar strona 3
http://miasto-nowe.com/pliki/gn/GN1997-05.rar strona 9


Z panią Wiesią Wojnowską kilkakrotnie rozmawiałam na ten temat. Wspaniała i szlachetna osoba. Chciałabym powtórzyć za p. Stanisławem Podrazą, który w numerze 5 Głosu Nowego pyta co z uszanowaniem i uhonorowaniem tak zacnej rodziny, kiedy w mieście któraś z uliczek nazwana zostanie imieniem Stanisława Wojnowskiego
...nam, mieszkańcom ziemi nowskiej, widocznie więcej trzeba czasu aby dojrzeć do zauważenia zasług ...
Pytania zadane w 1997 roku nadal nie doczekały się odpowiedzi. Szkoda...
#6 | spica dnia wrzesień 21 2009 21:20:15
Wiem z opowiadań moich krewnych że Bogdan i Leszek Wojnowscy to byli przyjaciele mojej rodziny. Wspaniali,grzeczni,uczynni i nierozłączni od lat szkolnych koledzy moich wujków, aż do wybuchu wojny(.Piotr Koseda też zginął w Warlubiu).Tak, rodzina Wojnowskich powinna być już dawno uhonorowana, jak i reszta pomordowanych.Aż wstyd! Więcej czasu już chyba nie trzeba, 70 lat to mało?
#7 | kapa dnia wrzesień 21 2009 21:36:36
W bardzo emocjonalnym tekście 23121959 stawia dwa zasadnicze pytania.
1.dlaczego Bogusław Wojnowski figuruje na liście ofiar pomordowanych w Grupie 22 października 1939 roku ?
2.kiedy w mieście któraś z uliczek nazwana zostanie imieniem Stanisława Wojnowskiego?

Mniemam, że nie jestem adresatem tych pytań?
Ad; 1 Przedrukowałem dwie stronice z książki prof. Włodzimierza Jastrzębskiego, aby przypomnieć nowianom, portalowiczom jakie wydarzenia miały miejsce tu w Nowem w 1939roku. Autorem, gospodarzem listy cytowanej jest Wł. Jastrzębski. Nie znam metodologii jej sporządzenia. Nie wiem dlaczego umieścił na niej Bogusława/ Bogdana Wojnowskiego. Nie uczynił tego Józef Milewski, który przytacza wersję zbliżoną do opowiadań rodzinnych. Ale te dwie listy, nie są wszystkimi jakie istnieją. Jest ich więcej. Czy zawierają te same nazwiska? Nie odpowiem, bo okupacja nie jest okresem, którym się zajmuję -a nie jestem zawodowym historykiem. Wedle opowieści pani Wiesi Wojnowskiej wśród osób zatrzymanych i więzionych w Sądzie Grodzkim w Nowem był Piotr Koseda z Nowego. Natomiast Józej Milewski podaje na str. 215, że Piotr Kosseda, szewc z Nowego został zastrzelony przez Wehrmacht w m. Osie 8 IX 1939roku. Więc gdyby to była ta sama osoba, to nie żyła w czasie, w którym miała przebywać w obecnym Schronisku.
2. Nie jestem mieszkańcem Nowego od ćwierćwiecza, dokładnie od sierpnia 1984 roku, nie mam wpływu na burmistrza (wtedy naczelnika) ani radnych. Głos nowian spoza miasteczka nie jest słyszalny w magistracie. Tak samo jak głos portalowiczów czy mieszkańców. Ale to jest inna bajka.
Nie zawsze jest tak, jak byśmy chcieli. Nie zawsze rzeczywistość odwzorowuje nasze mniemania, wyobrażenia i sympatie. Czasami rzeczywistość skrzeczy.
#8 | 23121959 dnia wrzesień 21 2009 22:07:06
Kapa - oczywiście, że nie byłeś adresatem moich pytań.
To do włodarzy miasta pytanie o uhonorowanie ludzi, którzy kiedyś tu mieszkali, pracowali i działali na rzecz najbliższego otoczenia.

Jestem pełna pokory i uznania wobec Twoich dokonań i dociekliwości płynąc ej z natury badacza. Nasza historia, nawet ta niezbyt odległa, nadal kryje wiele tajemnic i chwała Ci za to, że próbujesz nam ją przybliżyć Smile
#9 | gumis64 dnia wrzesień 22 2009 14:33:51
Stanisław Wojnowski był pierwszym Starosto Świeckim po odzyskaniu niepodległości w 1919r i tylko dla tego należy się ulica z jego nazwiskiem .
#10 | niktt dnia wrzesień 22 2009 21:22:01
Zgadzam się z Toba gumis64, oby tylko za kilka lat, nie chciano przypisać nazwiska do ulicy, pierwszej nowskiej ( po upadku komuny ), starościny naszego powiatuGrinGrin
Dodaj komentarz
Zaloguj się, aby móc dodać komentarz.
Oceny
Tylko zarejestrowani użytkownicy mogą oceniać zawartość strony

Zaloguj się, żeby móc zagłosować.

Brak ocen. Może czas dodać swoją?
Logowanie
Nazwa użytkownika

Hasło



Nie możesz się zalogować lub nie masz konta?
Skontaktuj się z administratorem portalu - admin@miasto-nowe.com
Losowa Fotka
Ostatnie komentarze
News
Smutna wiadomość i ogr...
Zdrowych, pogodnych ŚW...
Zdrowych i radosnych ś...
Ciekawa inicjatywa. Św...
Żelaznego zdrowia, nie...
Artykuły
Odnośnie informacji z ...
[b]ks. Edmund Kamrowsk...
...moi rodzice również...
"Każda historia ma swó...
Janek nie żyje. Zmarł ...
Jakież to ma znaczenie...
Mój tata o tym miejscu...
W ogrodzie moich dziad...
A gdzie plata, trygiel...
Z ciekawością przeczyt...
Fotogaleria
chyba tak ;)
Dzięki, czyli wszystko...
Ika, w latach 60 tych,...
To już drugie zdjęcie ...
biografia Ks. Dr Jana ...
Fajnie, ze BN udostepn...
Jeszcze jedna "perełka...
dawnych fotografii cza...
Ważne znalezisko - fot...
Świetne. Mam zamiar zo...
fajna fotografia ludzi...
Społeczność Tryla świe...
zmienione na wyzsza ro...
zmienione na wyzsza ro...
zmienione na wyzsza ro...
P. Ewa Kania, a nie No...
Smutna wiadomość. Prze...
Pan Ewaryst Bączek prz...
dzięki za potwierdzeni...
Pan J. Rzóska, ja jest...
Ostatnie artykuły
· Przyjaciel 1899
· Przyjaciel 1897 - 1898
· Przyjaciel 1896
· Przyjaciel 1892 - 1895
· Przyjaciel 1878 - 1888
Ostatnio na forum
Najnowsze tematy
· Co z tym Neuenburgie...
· Biografia Ks. Dr Jan...
· "Urok papieroska."
· Jan Sikorski ps. Orl...
· Niemieckie meldunki ...
Najciekawsze tematy
· Co z tym Neuenbur... [145]
Ostatnio dodane zdjęcia

Widok na klasztor po...

Kaffee Koeber

Pocztówka Warlubie

Kościół parafialny

Panorama na farę

Rynek

Kościół pofranciszka...

Kościół parafialny

Przystań Żeglugi Rze...

Cmentarz menonicko-e...

Wisła czerwiec 2017

Malowanie muralu

Mural

rok szkolny 1959/60

Koło pszczelarzy w N...

Auguste Lange Tryl

Gustav Jackel 1877 -...

Gerber geboren Berhe...

Tryl jesień 2016

Tryl jesień 2016

Tryl

Gajewo Zawada

Nowe zimą

Nowe zimą

Nowe zimą

Nowe zimą

Nowe zimą

Wieża ciśnień

Wieża ciśnień

Serdeczne świąteczne...
Wygenerowano w sekund: 0.17 - 28 zapytań MySQL 8,804,060 unikalnych wizyt