Wertujac zasoby Kujawsko-Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej, przegl?da?em kolejne numery toru?skiego pisma Przyjaciel pismo dla ludu z lat 1880-1882 i spisa?em sporo og?osze? i wiadomo?ci z naszego miasta i okolic.

Przyjaciel pismo dla ludu 1880/3 15 stycz. 1880 Nowe, 12 stycznia. Kochany Majsterku! Pilny czytelnik pisma Twego uwiadamia Ci?, ?e tutejsi katolicy my?l? wys?a? w tym tygodniu petycy? do pana ministra o?wiecenia wzgl?dem zniesienia tutejszej szko?y symultannej i zamienienia jej na wyznaniow?.  

Przyjaciel pismo dla ludu 1880/5 29 stycz. 1880 W Nowem wybuch? w czwartek po?ar w domu p. Grotowskiego i zniszczy? ca?e zabudowania, przyczem spali?o si? 4 ludzi, ma??e?stwo Kuthnerowie, ich s?u??ca i czeladnik szewca Kosielskiego.

Przyjaciel pismo dla ludu 1880/16 15 kwiec. 1880 ?wiecie, 7 kwietnia. Szyper W. z Nowego, skazany za ci??kie pokaleczenie na dwuletnie wi?zienie, pozna? si? odsiaduj?c? kar?, z równie? uwi?zion? niewiast? L. z Komorska, z która si? nieraz spotyka? w kuchni lub przy wymiataniu kru?ganków. Wi?zie? zakocha? si? w towarzyszce swej niedoli po same uszy , a gdy ta na kilka dni przed ?wi?tami wypuszczon? zosta?a na wolno??, p?dzony niepowstrzymanem uczuciem, zbieg?, pracuj?c raz po za murami wi?zienia i poszed? szuka? ulubionej swego serca. Lecz nied?ugo si? cieszy? widokiem ulubionej i u?ywaniem mi?ej swobody, gdy? przyaresztowano go w Nowem i odstawiono wczoraj do tutejszego s?du.  

Przyjaciel pismo dla ludu 1880/22 28 maj 1880 Nowe, 24 maja. Lada dnia spodziewaj? si? tutejsi ojcowie rodzin katolickich odpowiedzi na wys?an? do ministerstwa petycy? o zniesieniu szko?y symultannej. W tych dniach bawi? tu radca regencyjny Dietrichs, aby w tej sprawie na miejscu zasi?gn?? j?zyka. Pan Dietrichs umawia? si? tak?e z naszym proboszczem wzgl?dem reparacyi organów w farze na która rz?d, jako w?adza dzier??ca patronat ko?cio?a, obowi?zany jest dostarczy? dwie trzecie potrzebnych pieni?dzy.  

Przyjaciel pismo dla ludu 1880/23 3 czerw. 1880 W Nowem choruje obecnie 29 osób na tyfus plamisty.  

Przyjaciel pismo dla ludu 1880/24 10 czerw. 1880 Na przewozie przez Wis?? w Kurzebrack pod Kwidzynem zdarzy?o si? 4 czerwca nieszcz??cie, które o ma?o nie pozbawi?o ?ycia trojga ludzi. W chwili gdy przewo?ono promem wóz m?ynarza Franciszka Arczy?skiego z Pieni??kowa , na którym siedzia? w?a?ciciel ze swym kuzynem D?bkiem i tego? siostra, wpl?ta?a si? lina do przyci?gania promu w ko?a i unios?a wóz do góry a z nim razem i ci, co na nim siedzieli. Przewo?nicy czempr?dzej odwi?zali ?ód? i po wielkich wysileniach, wydobyli owe trzy osoby jeszcze ?ywe z wody, wóz i jednego konia równie? wyci?gni?to, lecz drugi (klacz ciemnogniada) uton??.

Przyjaciel pismo dla ludu 1880/28 8 lip. 1880 Nowe, 2 lipca. Stary budynek, który wedle projektu naszej reprezentacyyi miejskiej ma by? przebudowany na szko??, s?u?y? ju? przez wiele wieków na rozmaite cele i doznawa? wskutek tego wiele zmian. Z pocz?tku by? on zamkiem krzy?ackim z 4ma wie?ami. W roku 1787 zosta? urz?dzony na ewangelicki ko?ció?, dla czego zniesiono z niego dach zamkowy, rozebrano wewn?trzne ?ciany i sklepienia, zamurowano stare okna i z wielkim mozo?em wy?amano przez twarde mury nowe ko?cielne drzwi i okna, przez co zupe?nie w nim zatarto styl krzy?ackiego zamku, Obecnie u?ywanym bywa za spichlerz i schronienie dla sikawki.  

Przyjaciel pismo dla ludu 1880/29 15 lip. 1880 Piechowski – proboszcz w Bzowie pod Warlubiem obchodzi 22 sierpnia r.b. sekundyce kap?a?skie po 50-letnim urz?dowaniu.  

Przyjaciel pismo dla ludu 1880/31 29 lip. 1880 Pod Nowem zmarz?o na jab?oni w maju li?cie i kwiecie do szcz?tu. Zdawa?o si?, ?e drzewo zniszcza?o, tymczasem niedawno temu pokry?o si? bujnie li?ciem. Obecnie za? s?u?y, mo?e jeszcze owoc dojrzeje.

Przyjaciel pismo dla ludu 1880/32 5 sierp. 1880 Nowe – 30 lipca. Parobek Jan Dominikowski, którego niedawno towarzysz gwa?townie uderzy? w g?ow? grack? do kartofli, umar? wskutek rozbicia czaszki i rozropienia mózgu. Zadziwiaj?cem jest to, ?e ranny móg? z rozbit? czaszk? zawlec si? jeszcze do doktora, który spowodowa? jego przyj?cie do domu chorych. Pozostawia ?on? i dwoje dzieci. Zapewne wskutek petycyi tutejszych katolików rozporz?dzi?a regencya kwidzy?ska z polecenia ministra o?wiecenia, ?e we wszystkich klasach pierwsza lekcya ma by? udzielana przez nauczyciela chrze?cija?skiego i rozpocz?ta modlitw? porann?.  

Przyjaciel pismo dla ludu 1880/33 12 sierp. 1880 Nowe – G?ówki przy trelskiej k?pie ju? usypane, Wis?a musi wi?c teraz p?yn?? po lewej stronie i tam prostowa? brzegi. I po stronie nebrowskiej ma by? usypanych kilka mniejszych g?ówek, aby woda sp?óka?a mielizny, które si? utworzy?y pod Nowem. Karczma nowo wybudowana jedyna w du?ej wsi przy trakcie, z 13 morgami dobrej roli, jest z przyczyny przyj?cia król. s?u?by ka?dego czasu tanio do sprzedania. Ma?e Bzowo p. Warlubiem Józef Pyjor.  

Przyjaciel pismo dla ludu 1880/34 19 sierp. 1880 Nowe – W tutejszym ko?ciele wystawiono w ostatnim czasie nowy chór a na nim ustawiono te? nowe organy, które do 4 b.m. przez znawców odebrane zosta?y. Kosztuj? one 6000 marek a zbudowa? je organmistrz Saper z Frankfurtu nad Odr?. Niektórzy posiedziciele miejscy z okolicy stracili w tym roku na samej pszenicy do 10 000 talarów.

Przyjaciel pismo dla ludu 1880/35 26 sierp. 1880 Posiad?o?? moj? po?o?on? w Nowem, 2 du?e morgi che?m. miary, po?owa ogród dono?ny, po?owa rola I klasy z dobrymi budynkami, mam zamiar sprzeda?. M. Skelnik – Nowe (Neuenburg)

Przyjaciel pismo dla ludu 1880/36 2 wrze?. 1880 Nowe – dnia 24, zm. 17-letni syn mularza B., utopi? si? w starej Montwie. Upi? si? on poprzednio, a gdy matka ostro go karci?a wyszed? wo?aj?c: Teraz id? si? utopi?. Dzie? seda?ski nie b?dzie tu tak uroczy?cie obchodzony jak po inne lata. Nawet w szkole nie urz?dzi si? publicznego aktu, lecz tylko wspóln? przechadzk?.

Przyjaciel pismo dla ludu 1880/37 9 wrze?. 1880 Nowe – 1 wrze?nia. Dzisiaj przeniesiono s?d okr?gowy do nowego gmachu s?dowego, który kosztowa? 140 000 marek – ?e mimo narzeka? na ci??ki czas jest jeszcze wiele zbytecznych pieni?dzy pomi?dzy lud?mi…

Przyjaciel pismo dla ludu 1880/41 7 pa?dz. 1880 Nowe – 3 pa?dziernik. Poczta przeprowadzi?a si? ju? do nowego gmachu obok s?du. Tutejszy urz?d pocztowy wst?puje od tego czasu w szereg urz?dów pocztowych II klasy. Szefem biura zosta? mianowany poczmistrz Gustrow ze Sztumu. Kobieta ze wsi ukrad?a z jednego z tutejszych kramów za 3 marki towaru. Wkrótce potem zachorowa?a i umar?a. Widz?c si? blisk? zgonu, wyzna?a sw? win? i zobowi?za?a swego m??a, aby zap?aci? odno?nemu kupcowi d?ug. M?? zesz?ego tygodnia wykona? t? ostatni? wol? nieboszczycy.

Przyjaciel pismo dla ludu 1880/46 11 list. 1880 W szkole ewangelickiej w Komorsku pod Nowem wydarzy? si? nader nieszcz?sny wypadek. O?mioletnia córeczka krawca Beyra przyst?pi?a do drzwi pieca, aby wysuszy? zwil?one od deszczu rzeczy. W chwili, gdy otwarto drzwi klasowe, wybuch? z pieca p?omie? i ogarn?? ogrzane szaty dziewcz?cia. Nauczyciel porwa? j? czempr?dzej do sieni i zacz?? oblewa? wod?, lecz cia?o biedaczki tak ju? by?o poparzone, ?e po kilku godzinach uleg?a cierpieniom.

Przyjaciel pismo dla ludu 1880/47 18 list. 1880 Nowe, 10 listopada. Dzisiaj odbywa? tu ks. Dziekan Warmke ze Starej Joni wizytacy? ko?cieln?. Wczoraj rewidowa? ksi??ki i kasy ko?cielne, a dzisiaj od godziny 9 z rana egzaminowa? w ko?ciele dzieci katolickie z nauki religii.

Przyjaciel pismo dla ludu 1880/48 25 list. 1880 Malarz i poz?otnik pan Piotrowicz z Che?mna odnowi? i poz?oci? w tutejszym ko?ciele dwa o?tarze jak najpi?kniej i najgodniej. Robota jego jest gruntown? i dobr? a miern? w cenie. Dlatego mog? pana Piotrowicza wszystkim Zarz?dom ko?cielnym do takowych robót sumiennie zaleca?. Nowe, d. 19 listopada 1880. X. Benjamin, proboszcz

Przyjaciel pismo dla ludu 1880/52 23 grudz. 1880 Nowe – 23 grudnia. Z plebanii w Pieni??kowie ukradli z?odzieje 18 butelek wina, z których 4 wypili na miejscu.

Przyjaciel pismo dla ludu 1881/1 7 stycz. 1881 Wydzier?awienie. W?óki proboszczowskie (1999 mórg 22 pr?t.) maj? by? na dalsze 15 lat od 1 lipca 1881 wydzier?awione. – Termin licytacyjny odb?dzie si? w plebanii w poniedzia?ek dnia 10 stycznia 1881 od godziny 11 przedpo?udniem a do 1 popo?udniu. Ka?dy licytant powinien wprzód z?o?y? 300 marek kaucyi. Nowe, d. 23 grudnia 1880. Dozór ko?cielny v. c. X. Benjamin

Przyjaciel pismo dla ludu 1881/9 3 mar. 1881 Moje siatki kowalskie w bardzo dobrym porz?dku, jako ma?o jeszcze u?ytkowane, mam zamiar zaraz sprzeda?. Julianna Wudkowska w Du?ym Komorsku pod Warlubiem.

Przyjaciel pismo dla ludu 1881/15 14 kw. 1881 Poszukuje sobie ?ony w wieku 18 do 20 lat, która by mia?a 3000 do 4000 talarów. Posiadam 60 mórg pszennej ziemi, po cz??ci piaskowej, dwa konie i ?rebaka, trzy krowy i cielaka, cztery ?winie i wieprzaka. Micha? Odrowski w Ma?ym Komorsku p. Neuenburg.

Przyjaciel pismo dla ludu 1881/16 21 kw. 1881 Z?odzieje. Mi?dzy ?wieciem a Nowem tyle wydarza si? teraz kradzie?y, ile nigdy dot?d. W lutym nawiedzili z?odzieje gbura F. W. w N.M., weszli po drabce na dach, wyci?li tam dziure i spu?cili si? do komórki na poddaszu, sk?d wykradli par? w?dzonych ?wi?skich ?bów, le??cych na skrzyni, lecz dziwna rzecz, wcale nie naruszyli 7 pó?ci wisz?cych w komórce tak nisko, ?e musieli potr?ca? o nie g?owami.

Przyjaciel pismo dla ludu 1881/21 25 maj 1881 W Nowem 21 maja by? prezes regencyi kwidzy?skiej Massenbach, aby zbada? teren dla portu na Wi?le.

Przyjaciel pismo dla ludu 1881/24 17 czerw. 1881 Nowe – w przesz?ym tygodniu zasypa?a ziemia w Komorsku 5 letniego ch?opca, gdy si? bawi?c z rówie?nikami, schowa? w dziurze, z której ludzie piasek bior?. Wyci?gni?to go ju? nie?ywego.

Przyjaciel pismo dla ludu 1881/26 30 czerw. 1881 Kupiec katolik, mo?e w mojej nowo wybudowanej kamienicy kram z dwoma pokojami, kuchni?, poddaszem i sklepem zadzier?awi?. Oprócz tego mam jedno pomieszkanie o 5 pokojach i jedno o 2 pokojach z kuchni?, spi?arni?, poddaszem i sklepem do wydzier?awienia. Grotowski w Nowem (Neuenburg W.Pr.)

Przyjaciel pismo dla ludu 1881/35 1 wrz. 1881 Ucznia i pacho?ka potrzebuje ko?odziej Piechocki w Komorsku.

Przyjaciel pismo dla ludu 1881/36 7 wrz. 1881 Nowe, 30 sierpnia. Wskutek wielkiego upa?u jaki tu panowa? w sobot?, wyroi? si? rój pszczó? od kilku lat osiad?y w szczycie wie?y tutejszego ko?cio?a katolickiego. Przechodnie wzi?li pszczo?y za chmurki dymu i zacz?li krzycze? gore! Lecz jeszcze na czas wyt?umaczono im owe niezwyk?e zjawisko. Na ulicy gda?skiej upad? wczoraj nagle w?drowny skrzypek i za godzin? wyzion?? ducha. Biedak ten pochodz?cy z Malborka, zosta? ruszony parali?em. Niedawno wydane rozporz?dzenie regencyjne ostrzegaj?ce przed zaburzeniami antisemickiemi ma?o zdaje si? by? po wsiach znanem. ?ydów M. i K. w L. szkalowano i prze?ladowano wykrzykiwaniami hep! hep! a karczmarz B. w B. znalaz? na swoim pomieszkaniu plakat z rysunkiem maj?cym przedstawi? nó? i powróz a pod tym napis niemiecki (Judchen, Judchen, hute dich wenn wir dich kriegen, dann hangen wir dich). Majstra tego plakatu podobno ju? wy?ledzono.

Przyjaciel pismo dla ludu 1881/39 29 wrz. 1881 Wybory pos?ów do Sejmu Rzeszy Niemieckiej s? rozpisane na 27 pa?dziernika r.b. kandydat na okr?g ?wiecki – p. Kossowski z Gajewa.

Przyjaciel pismo dla ludu 1881/40 5 pa?dz. 1881 W niedziel? 16 b.m. (listopad) odb?dzie si? po nabo?e?stwu w ?wieciu Wiec w lokalu Arensohna, na którym pose? Magdzi?ski zdawa? b?dzie spraw? z czynno?ci ko?a i kandydat p. Kossowski z Gajewa przedstawi si? wyborcom swoim.

Przyjaciel pismo dla ludu 1881/5015 gr. 1881 Poszukuje natychmiast do mego interesu kolonialnego, materialnego i destylacyjnego SUBJEKTA mówi?cego po niemiecku i po polsku, wprawnego sprzedawacza i umiej?tnego buchaltera. Prócz dobrych ?wiadectw trzeba si? przedstawi? osobi?cie. Tak?e przyjm? ucznia z porz?dnego domu rodziców katlockich mówi?cego po polsku i niemiecku, a posiadaj?cego dobre wiadomo?ci szkólne. Nowe (Neuenburg) 26 listopada 1881 Th. Mosuch. Kilku kupców z Gniewu, Nowego i Kwidzyna ponios?o znaczne straty przez to, ?e przeznaczona dla nich berlinka, na?adowana sol?, zaton??a na Wi?le pod Czerwon? bud?. Aby przynajmniej co? uratowa?, wystosowa? jeden z poszkodzonych kupców, przeszed?szy wszystkie instancye , pro?b? do cesarza Wilhelma o zwrot zap?aconej akcyzy, lecz ministeryum finansów nie uwzgl?dni?o tej pro?by. S?ycha?, ?e sprawa ta przyjdzie jeszcze przed sejm, gdy? swojego czasu minister finansów Hobrecht w podobnym przypadku mia? zdecydowa? na korzy?? petentów.

Przyjaciel pismo dla ludu 1882/2 12 stycz. 1882 W Nowem obj?? od Nowego Roku proboszcz miejscowy kierownictwo katolickiej nauki religii w tamtejszej szkole symultannej. Moj? posiad?o?? w Kamionce pod Nowem, 8 mórg roli i dom mieszkalny, chc? sprzeda? z wolnej r?ki. O warunkach mo?na si? dowiedzie? u p. Lewickiego w Kamionce. Józef Doering.

Przyjaciel pismo dla ludu 1882/5 1 lut. 1882 Nowe, 25 stycznia 1882. Szanown? Redakcy? Gaz. Tor. prosz? o zamieszczenie nast?puj?cej odpowiedzi: Co J Silberstein o córce mojej podaje, to wszystko sk?amane. Córka moja znana powszechnie w tutejszym mie?cie jako panienka cnotliwa, skromna i pracowita, co ?wiadectwami nawet i w?adz udowodni? mog?. Silberstein przedstawi? mi si? fa?szywie jako urz?dnik definitywnie ustanowiony z pensy? 180 marek miesi?cznie i o?wiadczy? wyra?nie, i? bierze córk? moj? tylko z mi?o?ci i nie ??da wcale posagu. Krótko przed weselem potrafi? przecie? wymódz ze mnie kilka set talarów, ile tylko zebra? mog?em a do tego jeszcze i weksel na 150 marek. Meble ja sam kupi? i komorne za mieszkanie tak?e swemi pieni?dzmi zap?aci?em. Zupe?nie inne powody zmusi?y go do opuszczenia miasta. Meble uratowa?em, z pieni?dzmi za? uszed?. A wi?c nie on, lecz my jeste?my oszukani ku wszystkim stronom… H Cosel.

Przyjaciel pismo dla ludu 1882/10 9 mar. 1882 Nowe – 5 marca w naszem mie?cie oraz w pobliskich wsiach wybiera si? na wiosn? wiele ludzi do Meklemburga. W najbli?szym czasie wyprowadzi si? w tamtejsze okolice oko?o 100 robotników na 6 do 9 miesi?cy. Jeden agent np. sam wyse?a 21 m??czyzn i 40 dziewcz?t, przez co osi?gn?? oko?o 488 marek zysku.

Przyjaciel pismo dla ludu 1882/19 11 maj 1882 Nowe – 7 maja. Wskutek cz??ciowego uregulowania brzegu Wis?y pod naszem miastem piaski w rzece posun??y si? dalej i droga do przestani dla przewozu, berlinek i parowców jest o wiele wolniejsza. Dzisiaj obchodzi burmistrz tutejszy p. Kownacki ze sw? ma??onk? srebrne wesele. Zesz?ego tygodnia znalaz? rze?nik z nizin w ?o??dku krowy z?oty pier?cie?.

Przyjaciel pismo dla ludu 1882/20 17 maj 1882 10 czeladników mularskich znajdzie natychmiast trwa?e zatrudnienie przy wolnym stole i dobrem wynagrodzeniem u przedsi?biorców Koczyk i Smarach w Bzowie pod Warlubiem.

Przyjaciel pismo dla ludu 1882/27 6 lip. 1882 Tczew, 3 lipca. Wczoraj odby? si? tu uroczysty zjazd Kriegervereinów. Z Gda?ska, Tiegenhofen, Che?mna, Wytrucia, Malborga, Elbl?ga, Bydgoszczy, Wejherowa, Nowego i Z?otowa zebrali si? cz?onkowie Kriegervereinów, aby wspólnie obchodzi? doroczn? uroczysto??.

Przyjaciel pismo dla ludu 1882/28 13 lip. 1882 Nowe, 7 lipca. Przedwczoraj uton??o przy k?paniu si? we Wi?le dwóch robotników, którzy pracowali przy sypaniu g?ówek. S?yszano ich wo?anie o pomoc i pospieszono na ratunek, lecz by?o ju? za pó?no.

Przyjaciel pismo dla ludu 1882/29 20 lip. 1882 Nowe. Dnia 8 bm. Spali?y si? zabudowania w?a?ciciela Skibickiego w Warlubiu. Ch?opca, którego podejrzewaj? o podpalenie, odstawiono do tutejszego wi?zienia.

Przyjaciel pismo dla ludu 1882/36 7 wrz. 1882 Doniesienie o parcelacyi. Zamierzam sprzeda? w ca?o?ci albo te? cz??ciami lub pomienia? grunta pana Hugo Lehmanna, dawniej do Maciejewskich nale??ce, a po?o?one w W?o?niecach nr. 2 mórg oko?o 260, w Pieni??kowie nr. 16 mórg oko?o 16, w Pieni??kowie nr. 3 mórg oko?o 16 o ?wier? mili od Nowego (Neuenburg). W czwartek dnia 10 sierpnia r.b. od godz. 10 przed po?udniem b?d? w W?o?niecach u pana Jana Maciejewskiego, aby si? w tym interesie porozumie? i rozmówi?. Nowe, w sierpniu 1882 L.Jacoby.

Przyjaciel pismo dla ludu 1882/51 21 gr. 1882 Nowe – W nocy na 12 bm. w?amali si? z?odzieje do spichlerza tutejszego kupca J. Meyera i skradli mas? grochu. Ze stajni hotelu pod czarnym or?em zabrano parobkowi, który by? wyjecha?, wszystko co posiada?. Dnia 12 bm. Rewidowa? szko?? w miejskim Bochlinie radzca regencyjny Pr. Schulz w towarzystwie powiatowego inspektora szkolnego dr. Cyranki ze ?wiecia i lokalnego inspektora Bancela z Warlubia.

arek admin@miasto-nowe.com